Tbilisi merriot ში გაიმართება შეხვედრა და ვინც უნდა ისინი შეხვდნენ Tbilisi merriot ში გაიმართება შეხვედრა და ვინც უნდა ისინი შეხვდნენ

გაიგე მეტი

Tbilisi merriot ში გაიმართება შეხვედრა და ვინც უნდა ისინი შეხვდნენ Tbilisi merriot ში გაიმართება შეხვედრა და ვინც უნდა ისინი შეხვდნენ

გაიგე მეტი

პარტნიორები

სიახლეები

14 აგვისტო 2021წ

რა სურს პუტინის რუსეთს: არალიბერალური თუ სუვერენული დემოკრატია?

ეკატერინე ლომია

საქართველოს მეცნიერთა საბჭოს წევრი

პოლიტიკის მეცნიერების დოქტორანტი

 

1991 წლის 21 დეკემბერს საბჭოთა კავშირის საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი გარდატეხა მოხდა. კაცობრიობის ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი გაერთიანება, რომელიც უზარმაზარ ტერიტორიაზე იყო გადაჭიმული და სამხრეთ კავკასიის, ცენტრალური აზიის, აღმოსავლეთ ევროპისა და ბალტიისპირა სახელმწიფოებს აერთიანებდა, უზენაესი საბჭოს გადაწყვეტილებით, დაიშალა. დასავლეთის სამეცნიერო წრეებში მომწიფდა შეხედულება, რომ „ცივი ომის“ დასრულებითა და საბჭოთა კავშირის დაშლით ისტორია დასრულდა, როგორც „კაცობრიობის სოციო-კულტურული განვითარების საბოლოო ეტაპი და ადამიანური მმართველობის უკანასკნელი ფორმა“. ამერიკელი პოლიტოლოგი ფრენსის ფუკუიამა ამტკიცებდა დასავლური ლიბერალური დემოკრატიის უპირობო პრიმატს საბჭოთა სოციალიზმზე და მიიჩნევდა, რომ კაპიტალისტურმა სისტემამ ეკონომიკური დოვლათი მოუტანა ე.წ. „მესამე სამყაროს“ ნაკლებად განვითარებულ და ჩამორჩენილ ქვეყნებსაც კი.

ტერმინი „ცივი ომი“ აღნიშნავდა ისეთ ბიპოლარულ სისტემას, როდესაც დაპირისპირებულ - კაპიტალისტურ და სოციალისტურ ბანაკებს შორის არც ომი იყო და არც მშვიდობა. ტერმინი პირველად ამერიკელმა მეცნიერმა ჰ. სვოუპმა გამოიყენა, რომელიც, მალევე, ფართოდ გავრცელდა სამეცნიერო და პოლიტიკურ ელიტებში. სწორედ „ცივი ომის“ პრუდუქტებია: სამხედრო ხარჯებისა და შეიარაღების უპრეცედენტო ზრდა; სამხედრო ბაზების ზრდა; ბირთვული არსენალის განვითარება და სხვ. დაპირისპირებულ მხარეებს შორის მუდმივად არსებობდა სამხედრო დაპირისპირების რეალური საფრთხე, ერთპიროვნული ჰეგემონობის მოპოვებისა და მსოფლიო ხელისუფლების ჩამოყალიბების მიზნით. ბერლინის კრიზისი, კარიბის კრიზისი, ვიეტნამის ომი, ჩეხოსლოვაკიის ოკუპაცია და ა.შ. ზემოაღნიშნულის კლასიკური მაგალითებია, როდესაც შეერთებული შტატებისა  და საბჭოთა კავშირის ინტერესთა დაპირისპირებამ არაერთი კრიზისული სიტუაცია შექმნა „მესამე სამყაროს“ ქვეყნებში.

მიუხედავად იმისა, რომ დღევანდელ საზოგადოებაში გარკვეული პოლიტიკური ჯგუფების მიერ იოსებ სტალინის კულტის რომანტიზება ჩვეულ მოვლენას წარმოადგენს, სტალინის მიერ ჩამოყალიბებულმა სისტემამ, რომელიც გერმანელი მეცნიერების კარლ მარქსისა და ფრიდრიხ ენგელსის ეკონომიკურ ფილოსოფიას ეფუძნებოდა, საბოლოოდ, მისივე მიერ მოდერნიზებული სისტემის რღვევა გამოიწვია. ცენტრალიზებულმა დაგეგმარებამ და  კოლექტიურ შრომაზე დაფუძნებულმა ეკონომიკამ  გრძელვადიან პერსპექტივაში ეფექტიანობა და მდგრადობა ვერ შეინარჩუნა. მაშინ, როდესაც დასავლურ საზოგადოებაში ავტომობილები, ტელევიზორები, სარეცხი მანქანები და სხვა საყოფაცხოვრებო გამოყენების საშუალებები მოსახლეობის საშუალო ფენისთვისაც ჩვეულებრივ მოვლენას წარმოადგენდა, ამ დროს, საბჭოთა კავშირი პირველადი მოთხოვნის საქონელს ვერ აწარმოებდა და ცხადია, იგი კონკურენციას ვერც უწევდა ცივილიზებულ ამერიკას. კერძო მეწარმეობაზე, თავისუფალ ბაზარსა და მატერიალურ სტიმულირებაზე დაფუძნებილი ეკონომიკა სწრაფად ვითარდებოდა და უფრო და უფრო მეტად იზიდავდა „ამერიკული ოცნების“ იდეით  შთაგონებულ  ადამიანებს, რომელიც ჯეიმს ადამსმა მის ცნობილ ტრაქტაქტში - „The Epic of America” განმარტა, როგორც - „ოცნება ქვეყანაზე, სადაც ყველა ადამიანის ცხოვრება იქნება უფრო უკეთესი და უფრო მდიდრული... სადაც ყველას ექნება საშუალება მიიღოს ის, რასაც იმსახურებს“.

საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის დაშლის შემდეგ, ინტელექტუალურად მოაზროვნე პოლიტიკურ ელიტას ღრმად სწამდა, რომ დასრულდებოდა რუსეთის მრავალსაუკუნოვანი ავტორიტარული რეჟიმი და საბჭოთა კავშირის სამართალმემკვიდრე ქვეყანა განვითარების პრაგმატულ გზას დაადგებოდა, რომლის უმთავრესი ქვაკუთხედი სწორედ ქვეყნის დემოკრატიზაცია და ლიბერალიზაცია იქნებოდა. მათ არგუმენტს ამყარებდა მოსაზრება, რომ სწორედ აღნიშნულ მიზანს ემსახურებოდა მიხეილ გორბაჩოვის ე.წ. „პერესტროიკა“ (გარდაქმნის პოლიტიკა) და ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვან ცვლილებებს უკვე საფუძველი ეყრებოდა.

ბორის ელცინმა, რომელმაც გორბაჩოვის წინააღმდეგ მოწყობილი წარმატებული პუტჩის შემდეგ, მისივე თქმით, „რუსეთის აღდგენისა და განახლებისკენ“  მიმართული ახალი რეალობა აუწყა თანამოქალაქეებს, ფაქტობრივად, უფრო გაამყარა ქვეყანაში ავტორიტარული რეჟიმი. რუსეთის დემოკრატიზაციის პროცესი ისევ უშედეგოდ დასრულდა. უფრო მეტიც, ელცინის მმართველობა რუსულ საზოგადოებაში მუდმივად ასოცირდება კორუფციასთან, კრიმინალსა და სიღარიბესთან. დღეს, ისტორიკოსთა დიდი ნაწილი, სწორედ ელცინის პერსონას უკავშირებს საქართველოში 1992-1993 წლებში განვითარებულ მოვლენებს, როდესაც რუსეთის ხელისუფლებამ მის ხელთ არსებული ყველა ქმედითი ბერკეტი საქართველოში მიმდინარე ეთნიკური კონფლიქტის ესკალაციისა და ქვეყანაში შექმნილი დესტაბილიზაციის წახალისებისთვის გამოიყენა.

ვლადიმერ პუტინის, რუსეთის, ჯერ პრემიერად, ხოლო შემდეგ კი - პრეზიდენტად მოვლენით ახალი ეპოქა იწყება რუსეთის ისტორიაში, რომელიც მკვლევართა დიდი ნაწილის მოსაზრებით, სხვა არაფერია, თუ არა „ცარისტული“ რუსული მემკვიდრეობის გაგრძელება, რომელიც სურკოვის „სუვერენული დემოკრატიის“ ნიღაბსაა ამოფარებული და, რეალურად, მას არაფერი აქვს საერთო სუვერენიტეტის პრინციპებთან და, მით უმეტეს -  არც დემოკრატიასთან.

„სუვერენული დემოკრატიის“ კონცეფცია ეკუთვნის ვლადისლავ სურკოვს, რომელიც 1999-2011 წლებში პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის პირველი მოადგილე და კრემლის მთავარი იდეოლოგი იყო. სურკოვის მიხედვით, „სუვერენული დემოკრატია“ ეს არის მმართველობის განსაკუთრებული და უნივერსალური ფორმა, რომელშიც ძალაუფლება ერთი ადამიანის ხელშია თავმოყრილი; იგი არის ქვეყანაში კეთილდღეობისა და მშვიდობის მთავარი გარანტორი, ხოლო ხელისუფლებას ირჩევს „მხოლოდ და მხოლოდ რუსი ერი“, ყოველგვარი გარე ჩარევის გარეშე. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სურკოვი ამტკიცებდა, რომ რუსეთი გარე სამყაროსგან აბსოლუტურად თავისუფალია და მას დემოკრატიის მხოლოდ მისთვის (რუსეთისთვის) დამახასიათებელი მოდელი აქვს შემუშავებული. რეალურად კი, იგი მმართველობის ავტორიტარული ტიპის ჩამოყალიბებასა და დასავლური ლიბერალური დემოკრატიისგან „მტრის ხატის“ შექმნას ისახავდა მიზნად.  

რეალურად, პუტინს მძიმე პოლიტიკური მემკვიდრეობა ხვდა წილად. ელცინის მიერ განხორცილებული ომების შედეგად (ჩეჩნეთის პირველი და მეორე ომი 1994 და 1999 წლებში) რუსეთის მილიონიანი სამხედრო არმია, ფაქტობრივად, დემორალიზებული იყო და რუსული ქონების დიდ ნაწილს ოლიგარქები ფლობდნენ. რუსეთის პირველი მეფის, ივანე IV-ის მსგავსად, რომელმაც 1565 წელს, თავისი ძააუფლების გასამყარებლად ე.წ. „ოპრიჩნინა“ წამოიწყო, რაც მისი ქვეშევრდომებისა და იერარქიულად დაბალ საფეხურზე მდგომი მაღალჩინოსნების უმოწყალო ხოცვა-ჟლეტაში გამოიხატებოდა, პუტინმაც სახელმწიფოებრივი საქმიანობა ოლიგარქების „განადგურებით“ დაიწყო და ამით უფრო განამტკიცა ერთპიროვნული მმართველობა.

ახლადარჩეული პრეზიდენტი, თავის ერთ-ერთ ინტერვიუში სევდიანად აღნიშნავდა, რომ საბჭოთა კავშირის დაშლა, XX საუკუნის უდიდესი გეოპოლიტიკური კატასტროფა იყო, ხოლო ბორის ელცინის მმართველობის პერიოდს მან „სამარცხვინო“ უწოდა, რომელმაც ჩრდილი მიაყენა რუსეთის მრავალსაუკუნოვან და „საამაყო“ ისტორიულ წარსულს. ჯერ კიდევ 2002-2003 წლებში, სამეცნიერო ნაშრომთა დიდი ნაწილი დაეთმო პუტინის პიროვნების შესწავლას. მეცნიერები ერთმნიშვნელოვნად იზიარებდნენ მოსაზრებას, რომ ვლადიმირ პუტინის ძირითად მიზანსა და ამოცანას არა ქვეყნის დემოკრატიული განვითარება, არამედ - დაკარგული რუსული ღირსების აღდგენა წარმოადგენდა, რომელიც ცდილობდა გადაერჩინა რუსეთის დაკარგული დიდება - დრო, როდესაც ქვეყანა ივანე მრისხანის, პეტრე პირველისა და ეკატერინე მეორის მმართველობის პერიოდში, დაპყრობითი ომების შედეგად, უზარმაზარ ტერიტორიებს ფლობდა.  სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თანამედროვე რეალობაში, პუტინი „ხისტი“ და „რბილი“ ძალის კომბინაციის შედეგად პოსტმოდერნული იმპერიალიზმის აღდგენას ისახავდა მიზნად.

რუსული ხისტი ძალის თვალსაჩინო მაგალითია რუსეთის სამხედრო ინტერვენცია საქართველოში 2008 წელს და კრემლის მიერ საქართველოს ოკუპირებული რეგიონების დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად აღიარება; მოგვიანებით კი - აღმოსავლეთ უკრაინაში დესტაბილიზაციის პროვოცირება და ყირიმის ნახევარკუნძულის ანექსია. რუსეთის სამხედრო ოპერაციებს პოსტსაბჭოთა სივრცეში მკაცრად გმობს საერთაშორისო საზოგადოება (მათ შორის, ევროკავშირი და გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია) და მუდმივად მოუწოდებს პუტინის რუსეთს პატივი სცეს დამოუკიდებელი ქვეყნების სუვერენიტეტს, ტერიტორიულ მთლიანობასა და დამოუკიდებლობას.

უკრაინაში განვითარებული მოვლენების შემდეგ განსაკუთრებულ რეჟიმში მუშაობას კრემლის „რბილი ძალა“, რომლის ერთგვარ წინასწარმეტყველად იქცა რუსი სამხედრო თეორეტიკოსის, რუსეთის გენშტაბის უფროსის ვალერი გერასიმოვის მიერ 2013 წელს გამოქვეყნებული სტატია „ახალი თაობის ომის წარმოების მეთოდები“. სტატიას ფართო რეზონანსი მოჰყვა მსოფლიო სამეცნიერო და პოლიტიკურ წრეებში. გერასიმოვი ამტკიცებს, რომ XXI საუკუნეში „ახალი თაობის ომი“ მიმდინარეობს ოთხ სივრცეში: ხმელეთზე, ჰაერში, ზღვაში და საინფორმაციო ველზე. პოლიტიკური და სამხედრო მიზნების მისაღწევად კი გამოიყება ჰიბრიდული ომის ისეთი მექანიზმები, როგორებიცაა: პარტიზანული და ასიმეტრიული, კონვენციური, კრიმინალური და კიბერ-ბრძოლის კოორდინირებული მეთოდები. ასევე, ჰიბრიდული ომის ერთ-ერთი მახასიათებელია, ინფორმაციული ომის საშუალებით, სამიზნე ჯგუფების პოლარიზება და საზოგადოებაში დესტაბილიზაციის პროვოცირება, ე. წ. „სიძულვილის ენის“ გაღვივება, რომელიც, თავის მხრივ, წარმოშობს ძალადობას და საზოგადოების გახლეჩას იწვევს. გერასიმოვი „არაბული გაზაფხულის“ მაგალითზე დაყრდნობით ასკვნის, რომ სწორედ ახალი თაობის ომის წარმოების მეთოდები იყო გამოყენებული „არაბული გაზაფხულის“ მოვლენების დროს, როდესაც კონფლიქტის გაღვივების საწის ეტაპზე სამხედრო ძალა ფარულად გამოიყენეს.

ზემოაღნიშნული მეთოდი პუტინის ხელისუფლებამ გამოიყენა აღმოსავლეთ უკრაინასა და ყირიმში განვითარებული მოვლენების დროს; საომარი მოქმედებების დაწყებას წინ უძღოდა საინფორმაციო ომის ელემენტები. ცნობილია, რომ 2013 წელს, დონეცკსა და ლუგანსკში მიმდიდარე სისხლიანი დაპირისპირების პარალელურად, რუსული მედიასაშუალებები აქტიურ პროპაგანდასა და ინფორმაციულ ომს აწარმოებდნენ უკრაინის ოპოზიციური ფრთის წინააღმდეგ, რომლებსაც ისინი ულტრამემარჯვენე, რადიკალურ რუსოფობებად წარმოაჩენდნენ და ამტკიცებდნენ, რომ მათი ხელისუფლებაში მოსვლის შემთხვევაში, პირდაპირი საფრთხე ექმნებოდათ უკრაინაში მცხოვრებ რუსულ მოსახლეობას. კრემლმა გააღვივა წინააღმდეგობა ახალი ხელისუფლების მიმართ და შექმნა დესტაბილიზაციის უპრეცედენტო კერები.

პარადოქსია, მაგრამ კომუნიზმის მარცხისა და საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ რუსეთს, ფაქტობრივად, არ გააჩნია ერთიანი იდეოლოგია, ერის გაძლიერების ერთიანი, ცივილური ხედვა, რომელიც არ იქნება ორიენტირებული მეზობელი ქვენების სუვერენული ტერიტორიების მიტაცებასა და მრავალსაუკუნოვანი რუსული ცარისტულ-იმპერიალისტური ამბიციების რეალიზებაზე. ამასთანავე, პუტინის ხელისუფლება ვერ ხედავს ქვეყნის ეკონომიკური მოდერნიზაციის აუცილებლობას, რომელიც რუსულ ეკონომიკას უფრო კონკურენტუნარიანს გახდიდა გრძელვადიან პერსპექტივაში. ცნობილია, რომ რუსეთის საბიუჯეტო შემოსავლების უდიდესი ნაწილი, ბუნებრივი რესურსების (ნავთობისა და ბუნებრივი აირის) ექსპორტზეა დამოკიდებული, რაც, მას, თავის მხრივ, დამოკიდებულს ხდის საერთაშორისო ბაზარზე. რუსი შოვინისტების აზრით, მთელი სამყარო „ბოროტების მსახურია და მხოლოდ რუსული იმპერიაა კეთილის საწყისი კაცობრიობისთვის“. გასაკვირი არც არის, რომ რუსული გეოპოლიტიკის მამად აღიარებული, ალექსანდრე დუგინი უარყოფითადაა განწყობილი პეტრე პირველის მიმართ და თვლის, რომ მან გადაუხვია იმ გზას, რომელზეც რუსეთი საუკუნეების განმავლობაში იდგა. სწორედ პეტრე დიდმა (პირველმა) დაისახა მიზნად რუსული საზოგადოების ევროპულ ყაიდაზე მოდერნიზება. „სხვა ევროპულ ერებთან მიზნის მიღწევა კაცთმოყვარე ქცევითაა შესაძლებელი, რუსებთან კი სხვაგვარადაა... მე მაქვს საქმე არა ადამიანებთან, არამედ - მხეცებთან, რომლებიც მინდა ადამიანებად ვაქციო“, - სევდიანად აღნიშნავდა რუსეთის იმპერატორი. XXI საუკუნეში სადავო არავისთვისაა, რომ რუსეთი, დღეს, ისევ ადგას ბნელი შუა საუკუნეებისთვის დამახასიათებელი ექსპანსიონიზმის, მილიტარიზმისა და იმპერიალიზმის გზას; ხოლო ვლადიმერ პუტინმა საპრეზიდენტო მანდატი 2036 წლამდე გაიხანგრძლივა.

საგულისხმოა ცნობილი რუსი მოაზროვნის დიმიტრი ლიხაჩოვის სიტყვები: „არანაირი განსაკუთრებული მისია რუსეთს არ ჰქონია და არცა აქვს! არ არის საჭირო რუსეთისთვის ეროვნული იდეის ძიება - ეს მირაჟია. ცხოვრება ნაციონალური იდეით მიგვიყვანს ჯერ შეზღუდვამდე, შემდეგ კი გაჩნდება აუტანლობა უცხო რასის, უცხო ხალხების, უცხო რელიგიების წარმომადგენლობებისადმი. აუტანლობა კი აუცილებლად მიგვიყვანს ტერორთან. არც უნდა ვცდილობდეთ რუსეთის დაბრუნებას ერთიან იდეოლოგიამდე, რადგან ერთიანი იდეოლოგია ადრე თუ გვიან მიიყვანს რუსეთს ფაშიზმამდე“. 

14.08.2021

29 ივლისი 2017წ

დემოკრატიული სახელმწიფოს მართვის პრინციპები (I ნაწილი)

(ნაწილი I: არჩევნების ჩატარების დემოკრატიული პრინციპები)

 

როგორც ირკვევა, ზოგადად, მთელს მსოფლიოში ყველა ემხრობა იმ იდეას, რომ დემოკრატია ყველაზე ცივილური ფრომაა. სხვათა შორის, დემოკრატიის ერთგვარ ნიშნებს ჩვენ ვხვდებით პირველყოფილი თემური წყობილების რღვევის მიჯნაზე, როცა საკითხი ხმის პირდაპირი მნიშვნელობით წყდებოდა. მოწინააღმდეგეები დადგებოდნენ სხვადასხვა მხარეს და რომელი მხარეც უფრო ხმამაღლა იყვირებდა, ის მხარე ითვლებოდა გამარჯვებულად. ანუ, იმ მხარის აზრი იყო მიღებული. შესაძლოა, ხმის მიცემა სწორედ აქედან მოდის. უბრალოდ დაიხვეწა პროცედურები და ტექნოლოგიები. კომუნისტების დროსაც კი, თითქოს ხალხი ირჩევდა დეპუტატებს, მაგრამ სინამდვილეში ეს ასე არ ხდებოდა, რაც ყველამ კარგად ვიცით. იდეა რა თქმა უნდა, სწორია, მაგრამ მთავარია, ვის როგორ ესმის ამ იდეის განხორციელება.

რაში მდგომარეობს თვითონ დემოკრატიის არსი?

მკითხველს მოეხსენება, რომდემოკრატია” ბერძნული სიტყვაა, სადაცდემოს” - ხალხს ნიშნავს, “კრატოს” - კანონს, ძალას. თანამედროვე გაგებით დემოკრატია ესაა სახელმწიფო მართვის ფორმა, როდესაც მთელი ძალაუფლება უშუალოდ ხალხს ან მათ წარმომადგენლებს ეკუთვნით. დემოკლრატიის უმთავრესი მოთხოვნააარჩევითობა და მოკლევადიანობა. გარდა ამისა, ცნებადემოკრატია” მოიცავს მთელ რიგ უფლებებსა და თავისუფლებებს, რომელთაც ბუნება ანიჭებს ყოველ ადამიანს განურჩევლად მისი რასული, ეთნიკური, კონფესიური, რელიგიური, სოციალური, იდეოლოგიური თუ სხვა კუთვნილებისა. [http://ka.wikipedia.org/wiki /დემოკრატია]

მესმის, ძალიან კარგადაც, რომ სრული ჭეშმარიტება და სრული დემოკრატია ძნელი მისაღწევია, მაგრამ შევეცდები, ავხსნა და ჩამოვაყალიბო დემოკრატიული სახელმწიფოს მართვის პრინციპები. არ გამოვრიცხავ და წინასწარ ვაცხადებ, ჩემს მოსაზრებებს მოწინააღმდეგეები ნამდვილად ეყობა, განსაკუთრებით მათი მხრიდან, ვისაც გარანტირებული აქვს ადგილები მთავრობაში თუ პარლამენტში და ცდილობენ შეინარჩუნონ იგი. ვიღაცას კარგი ურთიერთობები აქვს დამყარებული მათთან და .. ანუ პირადი ინტერესებიდან გამომდინარე და არა სახელმწიფოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარეა. ზოგმა შეიძლება ფიზიკურად არარეალურად ჩათვალოს მისი განხორციელება და უტოპიურიც კი უწოდოს მას. მოკლედ, ყოველგვარ მოსაზრებასა და გამოხმაურებას ველოდებით, მაგრამ მაინც გვინდა დავაფიქსიროთ ჩვენი შეხედულებები, რომელიც გარკვეული ანალიზის შედეგად ჩამოგვიყალიბდა და სრულიად რეალურად გვეჩვენება. და აი, რა გვაქვს მხედველობაში:

ბუნებრივია, რომ ხალხი ვერ იქნება ყველაფრის გადამწყვეტი და შემსრულებელი. ხალხმა უნდა შეარჩიოს და აირჩიოს თავიანთი წარმომადგენლები (საპარლამენტო, ადგილობრივი), რომლებიც თავიანთი რიგებიდან ან საზოგადოებიდან შეარჩევენ და დანიშნავენ აღმასრულებელ ხელისუფლებას. ლოგიკურად თუ მივყვებით, დემოკრატიული მმართველობის მშენებლობა არჩევნებით უნდა დავიწყოთ!

არჩევნები დემოკრატიულად რომ ჩაატარო, საჭიროა შესაბამისი, დემოკრატიულ პრინციპებზე აგებული საარჩევნო ნორმატიული აქტი. .. კანონი. ანუ დღევანდელი მდგომარეობით - `საქართველოს საარჩევნო კოდექსი~. ის კი ნამდვილად შესაცვლელია. ჩვენ შევეცდებით, ჩამოვაყალიბოთ მხოლოდ პრინციპები, რომელიც აუცილებელია დემოკრატიული არჩევნების ჩასატარებლად.

დავიწყოთ საარჩევნო კომისიის დაკომპლექტებით. დღევანდელი მდგომარეობით, ცენტრალური საარჩევნო კომისიის (ცესკო) 5 წევრს პრეზიდენტი წარუდგენს პარლამენტს, ხოლო ეს უკანასკნელი ირჩევს მათ. ხოლო 7 წევრს კი ნიშნავენ პოლიტიკური პარტიები. ცესკოს თავმჯდომარის არჩევა ხდება საქართველოს პრეზიდენტის წარდგინებით, ცესკოში პარტიების მიერ დანიშნული წევრების ან საქართველოს პარლამენტის მიერ. რაც ჩვენი ღრმა რწმენით არასწორია, უფრო სწორად, არადემოკრატიულია. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ წინა საარჩევნო კოდექსებთან შედარებით გაკეთიშობილებულია. მოკლედ, ჩვენი მოსაზრება ასეთია:

სარჩევნო კომისიების დაკომპლექტება უნდა დაიწყოს ქვევიდან, საზოგადოების მხრიდან, და არა ხელისუფლების მხრიდან. საარჩევნო კომისიის მთავარი დანიშნულებაა არჩევნების ჩატარება კანონით განსაზღვრული პროცედურების დაცვით, და შემდეგ ხმების დათვლა, რაც დიდ და სპეციალურ განათლებას არ მოითხოვს. საჭიროა საარჩევნო კოდექსის მიხედვით არჩევნების პროცედურების ცოდნა და ყველაზე მთავარიხმების დათვლა.

არჩევნების არსი, ბუნება და თავისებურებები. სანამ არჩევნების არსის განხილვაზე გადავალთ, მინდა ერთი ეპიზოდი გავიხსენო ჩემი სტუდენტობის პერიოდიდან: II კურსიდან, შემოდგომაზე, თსუ ბაგების სტუდქალაქში გადავედი საცხორებლად. მაშინ სტუდენტური თვითმმართველობა ახალი შემოღებული იყო. ყველა კორპუსში იქმნებოდა სტუდენტური საბჭო (სტუდსაბჭო), რომელიც წყვეტდა ფაქტობრივად სტუდედნტების ჩასახლება-გასახლების საკითხებს. სტუდქალაქის ადმინისტრაცია, კომენდატები და სხვა პირები მატერიალური პასუხისმგებლები იყვნენ ძირითადად. ინფორმაციისთვის იმასაც მოგახსენებთ, რომ სტუდენტები, ასევე, დასაქმებული იყვნენ ხელფასიან სამუშაოზე, დარაჯებად, დამლაგებლებად, ელექტრიკოსად, დურგლად, ლიფტიორად და .. ამ სტუდქალაქში ცხოვრებიდან 1-2 თვეში V კორპუსის სტუდსაბჭოს წევრად შემიყვანეს. ამ კორპუსში სტუდენტთა რაოდენობა 800-ზე მეტი იყო. ასევე, დაახლოებით 1-2 თვეში V კორპუსის სტუდსაბჭოს თავმჯდომარე გაერთიანებული სტუდსაბჭოს თავმჯდომარედ გადაიყვანეს. V კორპუსში კი სტუდსაბჭოს თავმჯდომარის მოვალეობის შესრულება მე დამევალა. ხოლო აქედან 1 თვეც არ იყო გასული, რომ სტუდსაბჭოს ახალი თავმჯდომარის არჩევის საკითხი დადგა. სტუდქალაქის ხელმძღვანელობისა და გაერთიანებული სტუდსაბჭოს მხრიდან წამოვიდა შემოთავაზება, რომ ჩვენ შენს კანდიდატურას წამოვაყენებთო. მე უარი ვუთხარი. ისინი თუ წამომაყენებდნენ სტუდსაბჭოს თავმჯდომარის კანდიდატად, ღია კენჭისყრაზე ყველანი ძალაუნებურად მომცემდნენ ხმას. ამიტომ, მე შევთავაზე დემოკრატიული არჩევნები ჩავატაროთ-მეთქი. გავამზადეთ ქაღალდის პატარა ნაჭრები და დავურიგეთ სტუდსაბჭოს ყველა წვერს, რათა ფარულად ჩაეწერა მისთვის სასურველი კანდიდატურის სახელი და გვარი წინასწარი დასახელების გარეშე. ანუ, ნებისმიერს შეეძლო ნებისმიერი ჩაეწერა. სულ 14 ხმა იყო ჩემის ჩათვლით. მე თავი შევიკავე, ხმა გაუქმდა. თუმცა, შემეძლო ჩემი სახელი დამეწერა. 1-მა მიიღო 2 ხმა, ხოლო მე მივიღე 11 ხმა. ასე გავხდი მე-2 კურსის სტუდენტი სტუდსაბჭოს თავმჯდომარე და მთელი ოთხი წელი ახალი კანდიდატურა არავის წამოუყენებია, თუმცა ყოველწლიურად ტარდებოდა არჩევნები. დავამატებ იმასაც, რომ ამ ხნის მანძილზე არც ერთი საჩივარი არ ყოფილა ჩემს წინააღმდეგ.

რაში მდგომარეობს ამ მაგალითის არსი? რატომ გავაკეთე ეს?

საქმე იმაშია, რომ თუ ის ხალხი არ გაფასებს, ვინც უნდა აგირჩიოს და ვისთანაც უნდა ითანამშრომლო, მაშინ როგორ ურთიერთობაში უნდა იყო მთთან? ზოგიერთებს ეს არ ადარდებს, მათთვის მთავარია, რაიმე სარგებელი ნახონ, სანამ გაუვათ, იტყუებიან, ცრუ დაპირებებს იძლევიან და .. ძლიერი, მართალი და პატიოსანი ადამიანი ამას არ იკადრებს. ვინმეს თუ შეუძლია ერთი მაგალითი მაინც მოიტანოს, როცა მსოფლიო ჩემპიონი კრივში, ჭიდაობაში და .. ჯიბეში დანით დადიოდეს და მით უმეტეს, მას ეს გამოეყენებინოს ქუჩაში ჩხუბის დროს. რა თქმა უნდა, არა! იმიტომ, რომ მას ეს არ სჭირდება! ქუჩაში გამვლელი უბრალო ადამიანი მისთვის მოწინააღმდეგე არ არის, რადგან მისი ძალა რამდენჯერმე აღემატება ჩვეულებრივი ადამიანის ძალას. მაგრამ, ქურდბაცაცა ნაძირალები სწორედ დანითა და ნებისმიერი საშუალებებით ქალსა და ბავშვსაც კი გაიმეტებენ სასიკვდილოდ, თუ მას რაიმე გროში აღმოაჩნდება ჯიბეში თუ საფულეში. სწორედ ასეთი ქურდბაცაცაა ისვინც საარჩევნო ხმებს იპარავსთუნდაც მოსყიდვით იღებს მას. ამგვარი უამრავი სამარცხვინო ფაქტების მომსწრენი ჩვენ თვითონ ვართ ბოლო 20 წლის მანძილზე. პატიოსანი და ძლიერი პოლიტიკოსი კი, ამას არ იკადრებს.

არჩევნების არსი იმაში მდგომარეობს, რომ საზოგადოების გარკვეულ ნაწილს სწორედ ამავე საზოგადოების რჩეულმა უნდა უხელმძღვანელოს, რჩეულმა თავისი ცოდნით, გამოცდილებით, და რაც მთავარიაკეთილსინდისიერებით. იმისათვის, რომ ხელმძღვანელმა საზოგადოების ინტერესები გაითვალისწინოს და დაიცვას იგი, ის თვითონ უნდა იყოს ამ საზოგადოების ნაწილი, უნდა ესმოდეს მათი და როგორც მათივე წიაღიდან წამოსულს, უნდა სტკიოდეს მათი სატკივარი.

არჩევნების ბუნება კი ისაა, რომ დემოკრატიული პრინციპით, ანუ ხალხის, საზოგადოების მიერ მოხდეს მისივე წიაღიდან ხელმძღვანელის წამოყენება და არჩევა.

არჩევნებს, ისე როგორც ნებისმიერ მოვლენას გარკვეული თავისებურებები ახასიათებს, რაც შეიძლება გამოწვეული იყოს იმით, თუ ვინ ვის ირჩევს. მაგალითად, არჩევნების ერთგვარი სახეა სუფრაზე თამადის არჩევაც კი. მაგრამ ამასაც თავისი ნიუანსები აქვს, იმისდა მიხედვით, თუ რა ხასიათისაა სუფრა, _ ქორწილი, ბავშვის შეძენა, დაბადების დღე, ქელეხი, კორპორაციული სადილი, მეგობრების თავყრილობა და ..

ახლა ლოგიკური განვითარება მივცეთ პოლიტიკური არჩევნების ბუნებას და თავისებურებასთან ერთად მთლიან კონტექსტში განვიხილოთ იგი. ჩემს ულამაზეს სოფელშინაკიანში, სოფლის ხელმძღვანელის არჩევნების საკითხი რომ დადგება, იქ კანდიდატურის წამოყენების უფლება არ ექნება თბილისიდან ან ქუთაისიდან ჩასულ კაცს, თუნდაც პროფესორი იყოს იგი, რადგან ის ადგილობრივი მკვიდრი არ არის. ხოლო, ვინაიდან ადგილობრივი მკვიდრი არ არის, მას არც ესმის და არც სტკივა იქაური სატკივარი. იქ სწორედ და მხოლოდ ადგილობრივი ადამიანი უნდა იყოს არჩეული ადგილობრივების მიერ. სწორედ ასე უნდა მოხდეს საქართველოს ყველა (რამდენიმე ათას) სოფელში, თუ თემში, არჩევნები, რაც იქნება სახელმწიფოს მშენებლობის უმტკიცესი ფუნდამენტი. განსაკუთრებული შემთხვევაა დედაქალაქის მერის არჩევნები. (ამას მერე ჩავამატებ) თუმცა, იურიდიულად და თეორიულად დასაშვებია ჩასული კაცის წამოყენებაც კანდიდატად, თუ მოსახლეობის სურვილი იქნება. პოლიტიკური გადაწყვეტაა საჭირო ეთნიკურად არაქართველი მოქალაქეებით დასახლებული თვითმმართველობის ერთეულებში. ამიტომ, ამ საკითხს აქ არ შევეხებით.

იმისათვის, რომ არჩევნები ობიექტურად ჩატარდეს, საარჩევნო კომისია უნდა იყოს ობიექტურად დაკომპლექტებული. ობიექტურობისთვის საჭიროა, რომ კონკრეტული საარჩევნო კომისია შეირჩეს იმავე საზოგადოებიდან და იმავე საზოგადოების მიერ, რომელმაც უნდა აირჩიოს ხელმძღვანელი. საარჩევნო კომისიების ყველაზე ქვედა რგოლში, - საარჩევნო უბანში, კომისიის წევრების არჩევა შემდეგნაირად შეიძლება  მოხდეს: მაგალითად, სოფლის შემთხვევაში პარიტეტის, თანასწორობის დაურღვევლობის გამო მიზანშეწონილად მიგვაჩნია თითო უბნიდან დასახელდეს უბნის ნდობით აღჭურვილი თითო კანდიდატი. დასახელებულ რამდენიმე (კენტი) კანდიდატს შორის ერთმანეთში მოხდება ხელმძღვანელის, ანუ საუბნო კომისიის თავმჯდომარის არჩევა. ეს შეიძლება ფარული, სულაც ჩვენს მიერ ზემოთ მოყვანილი მაგალითის მსაგავსად, კანდიდატის დასახელების გარეშე ყველამ დაწეროს თავისი რჩეულის გვარი, ან ეს შეიძლება ღია ფორმითაც მოხდეს, თუ არ არის დაპირისპირება და კონფლიქტური სიტუაცია.

ამ საარჩევნო კომისიის მიერ მოხდება არჩევნების ჩატარება აღნიშნულ უბანში არსებული წესის მიხედვით. ესაა ერთ-ერთი ვარიანტი, თუმცა დახვეწაც შეიძლება. ჩვენ მხოლოდ დემოკრატიულ პრინციპებზე ვსაუბრობთ ამ შემთხვევაში.

გადავიდეთ მთავარზე, პოლიტიკაზე, ანუ ბალავარის შემდეგ ცოკოლი ამოვიყვანოთ და სოფლების საარჩევნო კომისიებიდან ცენტრალურ საარჩევნო კომისიამდე ავიდეთ, რითაც დავხურავთ არჩევნების პროცედურის ერთ-ერთ მთავარ სეგმენტს.

ვინ უნდა იყოს საარჩევნო კომისიის წევრი? როგორ დავაკომპლექტოთ კომისია?

დღევანდელი წესის მიხედვით, ცენტრალური საარჩევნო კომისიის წევრების დაკომპლექტებაზე ზემოთ მოგახსენეთ. ეს უკანასკნელი ნიშნავს საოლქო საარჩევნო კომისიის წევრებს, საოლქო საარჩევნო კომისია კისაუბნო საარჩვენო კომისიის წევრებს. რაც არადემოკრატიულია, რადგან კომისია იმის მხარესაა, ვინც ის დანიშნა. ამიტომაც ვღებულობთ ყოველთვის მთავრობის სასურველ შედეგებს, რადგან მთავრობის მიერ დაკომპლექტებული ცესკო ვერტიკალით ნიშნავდა თავის სასურველ კანდიდატურებს, რასაც დემოკრატიასთან საერთო არაფერი აქვს. შუახნისა და უფროს თაობას ახსოვს ცნობილი სიტყვები, - “იგებს ის, ვინც ხმებს ითვლის”. არადა უნდა მოიგოს იმან, ვინც ხმები მიიღო, და არა იმან, ვინც ხმები ”დათვალა”.

დემოკრატიის პრინციპებზე თუ ვსაუბრობთ, თვითონ საარჩევნო კომისია უნდა აირჩეს (კი არ დაინიშნოს) პირველ რიგში და ეს მთელს ქვეყანაში ერთდროულად დაიწყოს საუბნო საარჩევნო კომისიის წევრების არჩევით, დაახლოებით ჩვენს მიერ ზემოთ მოყვანილი ფორმით. არჩეული წევრები კი აირჩევენ თავმჯდომარეს. საუბნო საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარეები აირჩევენ თავინთი რიგებიდან საოლქო კომისიის თავმჯდომარეს. საოლქო კომისიის წევრები, ასევე, საუბნო კომისიის რიგებიდან უნდა დაკომპლექტდეს, ხოლო საუბნო კომისიის წევრების შევსება მოხდება ახალი წევრებით, იგივე წესით, რაზეც ზემოთ გვქონდა საუბარისაოლქო კომისიის თავმჯდომარეები თავიანთი რიგებიდან აირჩევენ ცენტრალური საარჩევნო კომისიის იმ რაოდენობას, რასაც საჭიროება მოითხოვს - 11-15 კაცის შემადგენლობთ. დღეისათვის საარჩევნო კოდექსის მიხედვით ცესკო 13 წევრისაგან შედგება. ეს უკანასკნელი კი თავისი რიგებიდან აირჩევს თავმჯდომარეს.

ვფიქრობთ, სამართლიანი იქნება თუკი რეგიონებში არსებული საოლქო კომისიის თავმჯდომარეები შეარჩევნ თითო წევრს თავიანთი რიგებიდან. ეს იმიტომაც არის მიზანშეწონილი, რომ ისინი თავიანთ რეგიონებს კურირებასაც გაუწევენ არჩევნების დროს და უფრო ადვილად შეძლებენ ადგილებზე ურთიერთობებს. მეორეს მხრივ, ხელისუფლებას არ ექნება მათზე ზემოქმედების ბერკეტები. ბუნებრივია, იქნება მცდელობა, რომ აქაც მონახონგამოსავალი”, მაგრამ გონივრული და რაც მთავარია, სახელმწიფოებრივად მოაზროვნე ადამიანებმა უნდა იზრუნონ ამ ანტისახელმწიფოებრივი ქმნედების გასანეიტრალებლად.

სახელმწიფოებრივ აზროვნებაში ჩვენ ვგულისხმობთ აზროვნებას, როდესაც ადამიანი ფიქრობს არა პირადმე”-ზე, არამედ ქვეყნის ბედზე, საზოგადოებაზე. მით უფრო, არჩეული ადამიანი ვალდებულია ბევრი პირადული დათმოს იმ საზოგადოების სასარგებლოდ, რომელმაც ის აირჩია. იყო რჩეული და არჩეული, ეს პირველ რიგში ღირსების საკითხი უნდა იყოს, (და არა ფულის მოხვეჭის) რადგან ის ამ საზოგადოების სახე ხდება არჩევის დღიდან. არჩეული ადამიანი ხევისბერი გოჩასავით უნდა იყოს პასუხისმგებლიანი და სამართლიანი. ვისაც ესმის, ეს უდიდესი პასუხისმგებლობაა პირველ ყოვლისა, რადგან ადამიანები თავიანთი ბედის რაღაც ნაწილს განდობენ გარკვეული დროით. ეს მძღოლის პასუხისმგებლობას ჰგავს, რომელიც მართავს ავტომანქანას, სადაც რამდენიმე, თუნდაც ერთი ადამიანი უზის გვერდით. თუ მძღოლმა საბედისწერო შეცდომა დაუშვა და ხრამში გადაიჩეხა ან შემხვედრ ავტომობილს დაეჯახა, აქ მისი მგზავრიც ხომ მისი შეცდომის მსხვერპლი ხდება.

ამიტომ, დიდი სიფრთხილეა საჭირო წინამძღოლის არჩევისას, მათ შორის უპირველეს ყოვლისა, ხელისუფლების არჩევისას. ვფიქრობ, ისევ აქტუალური ხდება ლოზუნგი - მთელი ძალაუფლება ხალხს!” ამზე მეორე ნაწილში ვისაუბრებ უფრო დეტალურად.

იმედი გვაქვს, რომ მკითხველი სწორად გაიგებს ჩვენს გუწრფელ სურვილებს და ჩვენც აბრაამ ლინკოლნის სიტყვებით დავასრულებთ დღევანდელ წერილს: იმედი მაქვს, თქვენ მე გამიგეთ.”

ღმერთი გფარავდეთ მკითხველო, თქვენ და სრულიად საქართველოს!

ლოიდ ქარჩავა

04.07.2013. 

29 ივლისი 2017წ

დემოკრატიული სახელმწიფოს მართვის პრინციპები (II ნაწილი)

(ნაწილი II: მთელი ძალაუფლება ხალხს!)

გაგრძელება,

დასაწყისი იხ. ჟურნალის 2013 წლის მე-2 ნომერში.

ჟურნალის წინა ნომერში ჩვენ საუბარი გვქონდა დემოკრატიული და სამართლიანი არჩევნების ჩატარების, საარჩევნო კომისიების წევრთა დაკომპლექტების დემოკრატიულ პრინციპებზე. ამჯერად კიჩვენი სურვილიამკითხველსა და ქართულ საზოგადოებას შევთავაზოთ დემოკრატიული სახელმწიფოს მართვის ზოგიერთი ძირითადი და უმნიშვნელოვანესი ბერკეტების შემოღება, ავხსნათ და წარმოვაჩინოთ მისი მეცნიერული საფუვლები. თუ როგორ და რა ფორმით, რა დოზით შეიძლება, მართოს ხალხმა სახელმწიფო. საკმარისია თუ არა დემოკრატიის დღეისათვის არსებული ფრომები და საშუალებები რეალური დემოკრატიისათვის. თუ არამაშინ რა უშლის ხელს და როგორ შეიძლება  ამ პრობლემების დაძლევა?

მოკლედ გავიმეორებთ წინა, I ნაწილში, მოყვანილ `დემოკრატიის~ განმარტებას:

თანამედროვე გაგებით დემოკრატია ესაა სახელმწიფო მართვის ფორმა, როდესაც მთელი ძალაუფლება უშუალოდ ხალხს ან მათ წარმომადგენლებს ეკუთვნით. დემოკლრატიის უმთავრესი მოთხოვნააარჩევითობა და მოკლევადიანობა.

კიდევ ერთხელ მივაქციოთ ყურადღება ტერმინ `დემოკრატიის~ განმარტებას - `სახელმწიფო მართვის ფორმა, როდესაც მთელი ძალაუფლება უშუალოდ ხალხს ან მათ წარმომადგენლებს ეკუთვნით.~

აქ საინტერესოა უინსტონ ჩერჩილის სიტყვების მოხსენიება, რომელიც ამბობს: `დემოკრატია მმართელობის საუკეთესო ფორმა არ არის, მაგრამ კაცობრიობას ჯერ უკეთესი არ მოუგონია~-. დიახ, დემოკრატიული მართვა შეცდომის დაუშვებლობას არ გამორიცხავს, მაგრამ ეს შეცდომაც კი საზოგადოების ერთობლივი პასუხისმგებლობით იქნება დაშვებული. თუმცამეტად სავარაუდოა, რომ შეცდომები ნაკლები იქნება.

არგუმენტები:

რა საფუძველი გვაქვს  ვიფიქროთრომ რეალური ძალაუფლების ხალხის, საზოგადოების ხელში გადასვლის შემთხვევაში ნაკლები შეცდომები იქნება დაშვებული?

დავიწყოთ იმით, რომ პირადი დაკვირვებითა და მონაწილეობით ბოლო 20-23 წლის მანძილზე მივედი იმ დასკვნამდე (და ეს მარტო ჰიპოთეზა არ არის, არამედ გამყარებულია უამრავი უტყუარი ფაქტობრივი მასალებით), რომ ხელისუფლება უმეტეს შემთხვევაში შეცდომას კი არ უშვებს, არამედ დანაშაულს ჩადის ქვეყნის, საზოგადოებისა და პიროვნებების წინაშე. სქემა არის ასეთი: დემოკრატიის სახელით ავანტიურისტები, რომლებიც საკუთარ თავს პოლიტიკოსებს უწოდებენ, ხელისუფლების უზურპაციას ახდენენ, ხოლო  ხელისუფლებაში მოსვლის მერე სახელმწიფოსა და  და ხალხის სახელით საკუთარ თავზე ირგებენ  კანონებსა და ყველა ნორმატიულ აქტებსრათა გაიხანგრძლივონ ხელისუფლებაში ყოფნის პერიოდი.

1992 წლიდან  მოყოლებული საქართველოში ეროვნული მთავრობა არ გვყოლია, პირველ რიგში, პირველი პირები, რომლებიც ლამის მონარქის (უცხო სახელმწიფოს მარიონეტი, მაგრამ მაინც) უფლებით სარგებლობდნენ და მოქმედებდნენ. ისინი განა შეცდომებს უშვებდნენ? არ იცოდნენ რას აკეთებდნენ? მაშინ რისი პოლიტიკოსი ხარ? არა, მათ ყველაფერი კარგად იცოდნენ, ღებულობდნენ ინსტრუქციებს უცხო ქვეყნიდან თუ ქვეყნებიდან და ყველაფერს ზედმიწევნით აკეთებდნენ გარეშე ძალების დავალებების შესასრულებლად, საკუთარი ფინანსური ინტერესების დასაკმაყოფილებლად და ძალაუფლების შესანარჩუნებლად, ოღონდ ამას აკეთებდნენ დემოკრატიის საფარქვეშ, ხალხის სახელით. ეს იყო უზურპატორების ხელისუფლება თუ არ გამოვრიცხავთ ზოგიერთ პატიოსან მაღალჩინოსანს და სახელმწოფო აპარატს, რომელის საარსებო საშუალების მიღების მიზნით ემსახურებოდნენ ქვეყანას, თუმცა ხშირად, ალბათ, ბრმა იარაღიც კი იყვნენ უზნეო ხელმძღვანელებისათვის.

ჩვენი მსჯელობის ობიექტი კონკრეტული პიროვნებები არ გახლავთ, არამედ არსებული სამართლებრივი ბაზის ფუნდამენტალური საფუძვლების მახინჯი ფორმებისა და პრინციპების მხილება, მისი გამოსწორებისთვის აუცილებელი საკონსტიტუციო და სხვა სამართლებრივი ცვლილებების აუცილებლობის დასაბუთება.

რომ ყოფილიყო რეალური დემოკრატია, რომელიც იშვიათობაა დღევანდელ მსოფლიოში, მაგრამ მეტ-ნაკლებად მაინც არის სხვადასხვა დოზით, მაშინ ისინი ამას ვეღარ გაბედავდნენ, თუ გაბედავდნენ და მალევე დაკარგავდნენ თანამდებობას.

ჩვენი მოწოდებაა - `მთელი ძალაუფლება ხალხს!~, ხოლო იმისათვის, რომ მთელი ძალაუფლება გადაეცეს ხალხს, საჭიროა მას მიეცეს შემდეგი უფლება: ხალხს უნდა შეეძლოს ნებისმიერ დროს ნებისმიერი თანამდებობის პირის გადაყენების, ვინც საჯარო სამსახურში მუშაობს და სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებს დაფინანსებას, ხოლო თუ არჩეულია, მისი გადარჩევის უფელბა, დაწყებული პრეზიდენტიდან და დამთავრებული დამლაგებლით. აქ იგულისხმება ხელისუფლების ყველა შტო: საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლება.

ჩვენთან, საქართველოში, დემოკრატიის პრინციპი, ერთის მხრივ, აღიარებულია კონსტიტუციითაც კი, მაგრამ მეორეს მხრივ, დაბლოკილია იმავე კონსტიტუციით.

მაგალითად: კონსტიტუციის მე-5 მუხლის 1 პუნქტში ვკითხულობთ: `საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლების წყაროა ხალხი.~ საწინააღმდეგო არაფერი გვაქვს, მაგრამ ეს არ არის საკმარისი ფორმულირება. მარტო წყარო არაფერია, აქ უფლებებიც უნდა ჩანდეს. მაგალითად, ასეთი დასასრულით: `. . . რომელიც ირჩევს და გადაირჩევს, საჭიროების შემთხვევაში კი ათავისუფლებს თანამდებობიდან ნებისმიერ სახელმწიფო მოხელეს, რომელიც სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებს დაფინანსებას~.

ავხსნათ სახელმწიფო მოხელეების იდეოლოგიური საფუძვლები:

რატომ ვირჩევთ ან რატომ ვნიშნავთ სახელმწიფო მოხელეებს? იქნებ არ არის საჭირო და ყველამ ვაკეთოთ რაც გვინდა? მაგრამ ეს ხომ ქაოსი იქნებოდა! მოდით, გავაუბრალოოთ ეს საკითხი, რადგან ამ სტატიის მიზანია არა მარტო მეცნიერთა და სახელმწიფო მოხელეთათვის სიტუაციის ახსნა, რომელთა დიდმა უმრავლესობამ ისედაც იცის ეს ყველაფერი, არამედ ნებისმიერი ჩვეულებრივი მოქალაქისთვისაც რომ იყოს გასაგები, თუ რაზეა საუბარი და რის ახსნას ვაპირებთ.

როდესაც ადამიანთა ჯგუფი შეიკრიბება და გადაწყვეტენ რაიმე საქმის ერთობლივად განხორციელებას, ისინი ირჩევენ დროებით ხელმძღვანელს, რაც სრულებითაც არ ნიშნავს, რომ ის ამ ჯგუფში ყველაზე უკეთესია. საქმისა და ადამიანთა ჯგუფის ხელმძღვანელობა დავალებაცაა, შესაბამისად, ვალდებულებაც და პასუხისმგებლობაც. შეიძლება ამ ჯგუფმა გარკვეული თანხის აკრეფვა დაავალოს აღნიშნულ დროებით ხელმძღავნელს, შეიძლება ამ ფულით სხვა ქალაქში წასვლა და რაღაცის ჩამოტანა დაავალოს, რაც ყველა ამ საქმეში მონაწილის ინტერესებშია. ანუ, აქ ხდება ამ ჯგუფის თითოეული წევრის მიერ თავიანთი უფლებამოსილების ამ ერთი პიროვნებისათვის დელეგირება, გადაცემა. სწორედ ამგვარ დელეგირებას ვახდენთ ჩვენ არჩეულ პრეზიდენტზე, დეპუტატზე და .. პირდაპირ თუ ირიბად ნებისმიერ სახელმწიფო მოხელეზე, რომლებმაც ჩვენი ინტერესები უნდა დაიცვან, რისთვისაც ჩვენ ვაგროვებთ გარკვეულ თანხებს სხვადასხვა გადასახადების სახით. მაგ,; საშემოსავლო, მოგების, დღგ, აქციზი და ..

ჩვენს მიერ მოტანილ მაგალითში,  (პირველ ნაწილში ჩვენ მოტამილი გვქონდა სააქციო საზოგადოების მაგალითი) თუ გჯუფის მიერ არჩეული პირი არ შეასრულებს ჯეროვნად მისთვის მინდობილ სამუშაოს, შეიკრიბება ეს ჯგუფი და გადაირჩევს, ხოლო თუ ზარალი მიაყენა საერთო საქმეს, - აანაზღაურებინებენ მას და .. იგივე პრინციპი მოქმედებს სახელმწიფოს შემთხვევაშიც, უბრალოდ აქ მასშტაბებია გაცილებით დიდი და შესაბამისად, საკითხები და მიმართულებებიც განუზომლად ბევრია. ამიტომ, შემსრულებელიც და მაკონტროლებელიც ხალხის სახელით მოქმედებს. აქედან გამომდინარე, თუ ხალხი ეჭვს გამოთქვამს მაკონტროლებელი ორგანოს გადაწყვეტილებების მართლზომიერებაში, კეთილსინდისიერებაში, მაშინ ხალხს, ადამიანთა გარკვეულ რაოდენობას, სრული უფლება აქვს თანამდებობის პირის მიმართ დააყენოს მინიმუმ უნდობლობის საკითხი. შემდეგი მსჯელობის საკითხია მისი დასჯა, დაჯარიმება და ..

დემოკრატიული სახელმწიფოს მართვის პრინციპებზე საუბარი არჩევნების ჩატარების დემოკრატიული პრინციპების ჩამოყალიბებით იმიტომ დავიწყეთ (იხ. ჟურ. `ახალი ეკონომისტი~, #2, 2013.), რომ სწორედ არჩევნებით იწყება ხალხის მოტყუების პირველი ეტაპი, სადაც ხელოვნურად გაჰყავთ სასურველი კანდიდატები (პრეზიდენტი, პარლამენტის წევრები. . . ), რომლებიც წერენ მათთვის სასურველ `კანონებს~ და სათითაოდ გვანადგურებენ, თუკი წინ გადავეღობეთ სიმართლის თქმითა და სამართლიანობის აღდგენის მოთხოვნით. ამიტომ, უპირველესი მოთხოვნა უნდა იყოს კონსტიტუციური ცვლილება, სულ რაღაც ერთი მუხლის ჩასწორება და მის შესაბამისობაში სხვა მუხლისა და ნორმატიული აქტების მოყვანაა საჭირო, პირველ ეტაპზე. ესაა კონსტიტუციის მე-5 მუხლის 1 პუნქტი, რომელიც უნდა ჩამოყალიბდეს შემდეგი ფორმულირებით:

`მუხლი 5.

1. საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლების წყაროა ხალხი, რომელიც უფლებამოსილია აირჩიოს და გადაირჩიოს, საჭიროების შემთხვევაში კი გაათავისუფლოს თანამდებობიდან ნებისმიერი სახელმწიფო მოხელე, რომელიც სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებს დაფინანსებას~.

პრეზიდენტი, რომელიც უარს იტყვის აღნიშნულ საკონსტიტუციო ცვლილებაზე, ხალხისათვის პრეზიდენტის გადარჩევის უფლების მიცემაზე, ის პრეზიდენტი უზურპატორია.

პარლამენტარი, რომელიც უარს იტყვის საკონსტიტუციო ცვლილებაზე იმის შესახებ, რომ პარლამენტის წევრი შეიძლება გადარჩეულ იქნეს ამომრჩველის მიერ ნებისმიერ დროს, ამომრჩეველთა უბრალო უმრავლესობით, გამოდის, რომ ისიც უზურპატორია.

იმისათვის, რომ ქვეყანაში, კერძოდ კი საქართველოში, დავამყაროთ რეალური დემოკრატია, რაზეც ზემოთ გვქონდა საუბარი, პირველ რიგში კონსტიტუციაში შესაცვლელია რიგი მუხლები, მხოლოდ დემოკრატიული მართვის პრინციპებიდან გამომდინარე. (საერთოდ კი ბევრი მუხლია შესაცვლელი) ესენია:

1. მუხლი 5. Pუნქტი 1., რაზედაც უკვე ვისაუბრეთ;

2. მუხლი 52,  პუნქტი 1. სადაც წერია: `საქართველოს პარლამენტის წევრი არის სრულიად საქართველოს წარმომადგენელი, სარგებლობს თავისუფალი მანდატით და მისი გაწვევა დაუშვებელია.~

ჯერ ერთი საკითხავია, რას გულისხმობს `თავისუფალი მანდატი~, როცა ის ხალხის მანდატით, ხალხის რწმუნებულებით არის შესული. `თავისუფალი მანდატი~? რაუფლის რწმუნებულია? მეორეც, `მისი გამოწვევა დაუშვებელია~-, არჩევა თუ შეიძლება გადარჩევა რატომ არ შეიძლება?, მაგრამ სწორედ აქ არის `ძაღლის თავი~ დამარხული, სწორედ რომ საკუთარ ინტერესებზეა მორგებული ყველაფერი. დავაკვირდეთ ინტერესთა ჯაჭვს: საარჩევნო კომისიას ნიშნავს, (ვითომ `ირჩევს~), პრეზიდენტი და პარლამენტი, საარჩევნო კომისია კი `ირჩევს~ პრეზიდენტსა და პარლამენტს, დიახ საარჩევნო კომისია `ირჩევს~, ანუ პირდაპირ რომ ვთქვათ, იმდენ ქულას უწერს მისთვის სასურველ კანდიდატებს, რომ გაიმარჯვონ, ეს უკანასკნელნი კი `კანონებს~ ისე `აცხობენ~, როგორც მათ აწყობთ: `თავისუფალი მანდატი~, `გაწვევა დაუშვებელია~ და .. ინიშნავენ მაღალ ხელფასებს, ლობირებენ საკუთარ ბიზნესებს და .. ამიტომაც არის მთელი 20 წელზე მეტი წლის მანძილზე ერთი და იგივე სახეები, რომლებიც სათავისოდ ირგებენ კანონსაც, ცესკოსაც, თანამდებობასაც და .. აბა დაინტერესდით და მოიკითხეთ როგორ ცხოვრობენ ისინი, სად დადიან, რითი ერთობიან. . .

ერთ-ერთ ტელე-გადაცემაში ითქვა, რომ `ნაციონალური მოძრაობის~ ერთ-ერთმა ლიდერმა იურისტებს დაავალაო: მე არ ვარ იურისტი, მაგრამ გავალებთ, კანონები ისე დაწეროთ, რომ მინიმუმ 5 წელი ჩვენ ვიყოთ ხელისუფლებაშიო. ეს რამდენად სიმართლეა, არც უარყოფა შეგვიძლია და არც დადასტურება, მაგრამ ლოგიკურად თუ ვიმსჯელებთ, მათი ხელისუფლების ქმედებები, ცვლილებები კონსტიტუციასა და კანონებში, სწორედ ამისკენ მიუთითებს.

3. მუხლი 75.

ვნახოთ დღეისაათვის (2013 . სექტემბერი) მოქმედი კონსტიტუციის მიხედვითრა შემთხვევაში შეიძლება პრეზიდენტის გადარჩევა ან გადაყენება.

`მუხლი 75

1. საქართველოს პრეზიდენტი ხელშეუვალია. თანამდებობაზე ყოფნის დროს არ შეიძლება მისი დაპატიმრება ან სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემა.

2. პრეზიდენტის მიერ კონსტიტუციის დარღვევის, სახელმწიფოს ღალატისა და სისხლის სამართლის სხვა დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში პარლამენტს კონსტიტუციის 63- მუხლითა და ორგანული კანონით დადგენილი წესით შეუძლია თანამდებობიდან გადააყენოს პრეზიდენტი, თუ:

) კონსტიტუციის დარღვევა დადასტურებულია საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით;

) სახელმწიფო ღალატისა და სისხლის სამართლის სხვა დანაშაულის შემადგენლობის ნიშნები დადასტურებულია უზენაესი სასამართლოს დასკვნით.~ 

ჩვენი კომენტარი: საკონსტიტუციო სასამართლო და უზენაესი სასამართლო, ორივე პრეზიდენტის დანიშნულია. არც ერთი მას არ გასწირავს.

ახლა ვნახოთ ფორმულირება, რომელიც ძალაში შევა 2013 წელს ახალი პრეზიდენტის არჩევის შმდეგ:

`[2. პრეზიდენტის მიერ კონსტიტუციის დარღვევის ან მის ქმედებაში დანაშაულის შემადგენლობის ნიშნების არსებობის შემთხვევაში პარლამენტს შეუძლია კონსტიტუციის 63- მუხლითა და კანონით დადგენილი წესით თანამდებობიდან გადააყენოს პრეზიდენტი.~

 ეს მუხლი ძალაში შედის 2013 წლის ოქტომბრის მორიგი საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგად არჩეული პრეზიდენტის მიერ ფიცის დადების მომენტიდან. აღნიშნული ცვლილება შეტანილია 2010 წლის 15 ოქტომბერს.

ჩვენი კომენტარი: თუ ეს შესაძლებელია ოქტომბრის არჩევნების შემდეგ, რატომ არ შეიძლებოდა ეს მუხლი ამოქმედებულიყო ამ ცვლილების მიღებისთანავე? პასუხი მარტივია: იმიტომ, რომ მას (მიხეილ სააკაშვილს) არ აწყობდა. სხვა მოტივაცია არ არსებობს. მისი საპრეზიდენტო ვადის გასვლის შემდეგ კი, ახალი პრეზიდენტის გადაყენების უფლება აქვს პარლამენტს, თუმცა `საკითხი დასკვნისათვის გადაეცემა უზენაეს სასამართლოს ან საკონსტიტუციო სასამართლოს~. პრინციპში ამ მუხლთან საკამათი არ გვექნება, თუ მიღებული იქნება ჩვენს მიერ შემოთავაზებული საკონსტიტუციო ცვლილებამუხლი 5, პირველი პუნქტი, ზემოთ ხსენებული ფორმულირებით და ამ პუნქტის შესაბამისობაში მოვა ყველა ის მუხლი და პუნქტი, რომელიც ეწინააღმდეგება აღნიშნულ ფორმულირებას.

დასასრულს, დღეისათვის განსაკუთრებით აქტუალურია ხალხის მიერ ძალაუფლების ხელში აღება, რადგან უნდობლობაა გამეფებული არა მხოლოდ ყოფილი ხესისუფლების მიმართ, არამედ მოქმედი ხელისუფლების მიმართაც და .. ოპოზიციური პარტიების მიმართაც, რაც ნამდვილად არ არის საფუძველს მოკლებული. ამდენად, მკაცრად უნდა დადგეს ორი უმთავრესი საკითხი:

1. ლოზუნგით - `მთელი ძალაუფლება ხალს!~ უნდა მოვითხოვოთ საკონსტიტუციო ცვლილება (მუხლი 5 პუნქტი 1)  ჩვენს მიერ შემოთავაზებული ფორმულირებით;

2.  საარჩევნო კოდექსი უნდა გამარტივდეს და  კომისიის წევრების არჩევა მოხდეს ადგილზე ჩვენს მიერ შემოთავაზებული სქემის მიხედვით. (ჟურ. `ახალი ეკონომისტი~, #2 2013, გვ. 5-8)

აჯერადაც `იმედი მაქვს, თქვენ მე გამიგეთ.~

ღმერთი ფარავდეს სრულიად საქართველოს!

 

ლოიდ ქარჩავა

29.09.2013.

საბჭოს წევრები

ლოიდ ქარჩავა


საქართველოს მეცნიერთა საბჭოს თავმჯდომარე


2008-2011 - დოქტორანტურა, ბიზნესის ადმინისტრირების დოქტორი (2011) გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი.

1983-1990 - თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. კვალიფიკაციაეკონომისტი, სპეციალობა - სტატისტიკა.     

სამსახურეობრივი საქმიანობა:

09/2016 - დღემდე - ()იპ `საქართველოს მეცნიერთა საბჭოს~ თავმჯდომარე.

02/2015-05/2016 - თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია ეკონომიკური პოლიტიკის საქალაქო სამსახური შტატგარეშე თანამშრომელი მეწარმეობის საკითხებში.

06/2014-01/2015 - საქართველოს მთავრობის კანცელარია, ეკონომიკური საბჭოს აპარატის ეკონომიკური განვითარების სამსახურის მრჩეველი (I კატეგორია). 

2014 - საქართველოს ეროვნული უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.                   

09/2011 - დღემდე - კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.                   

10/2008-05/2014 - .. `ხალიკ ბანკი საქართველოს~ კანცელარიის სამმართველოს უფროსი.                

08/2008-05/2014 - .. `ხალიკ ბანკი საქართველოს~ სამეთვალყურეო საბჭოს მდივანი.

02/2008-08/2008 - .. `ხალიკ ბანკი საქართველოს~ კორპორატიულ საქმეთა დეპარტამენტის უფროსი მენეჯერი.

11/2006-დღემდე - საერთაშორისო სამეცნიერო-პრაქტიკული ჟურნალის `ახალი ეკონომისტი~ დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.

06/2003 - დღემდე - არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი `ქარჩა~  პრეზიდენტი.

01/2003-12/2003 - ჟურნალ `ნიანგის~ გამომცემელი და პასუხისმგებელი მდივანი.                      

08/2002-დღემდე - გამომცემლობა შპს `ლოი~- დამფუძნებელი და დირექტორი.                                   

1999-2007-თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონიმიკის ფაკულტეტის ლექტორი.

1997-2001 - იაპონური ფირმა `მარუბენი~ წარმომადგენელი საქართველოში.

05/1997-03/1999 - საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო კანცელარიის საფინანსო-საბიუჯეტო და საკრედიტო პოლიტიკის განყოფილების სახელმწიფო მრჩეველი.

01/1996-05/1997 - საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო კანცელარიის რეგიონალური ეკონომიკური განყოფილების სახელმწიფო მრჩეველი.

04/1994-12/1995 - საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ეკონომიკურ საკითხთა სამთავრობო კომისიის (ეკონომიკური საბჭოს) პასუხისმგებელი მდივანი - წამყვანი სახელმწიფო მრჩეველ(სამუშაო ჯგუფის ხელმძღვანელი).

02/1993-04/1994 - საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ეკონომიკური რეფორმების შტაბის სახელმწიფო მრჩეველი.

09/1990-01/1993 - რუსთავის / `აზოტი~ საგეგმო-ეკონომიკური განყოფილებისკონომისტი.                                  

კურსებში მონაწილეობა:

01-02/1996 - მაკროეკონომიკის კურსები (JICA-`ჯაიკა~) - იაპონიის საერთაშორისო თანამშრომლობის სააგენტო, ტოკიო, იაპონია.

05/1992 - თანამედროვე მენეჯმენტი დიდ ორგანიზაციებში, ქიმიკოსთა საკავშირო ინსტისტუტი, მოსკოვი, რუსეთის ფედერაცია.

04/1991 - საბაზრო ეკონომიკის თავისებურებანი, ქიმიკოსთა საკავშირო ინსტისტუტი, მოსკოვი, რუსეთის ფედერაცია.

11-12/1990 - საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის გზები, ქიმიკოსთა საკავშირო ინსტისტუტი, მოსკოვი, რუსეთის ფედერაცია.

სხვა საზოგადოებრივი დატვირთვა:

1987-1990 - თსუ ბაგების სტუდქალაქის სტუდსაბჭოს თავმჯდომარე.

2012 - დღემდე - საქრთველოს ბიზნესის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი.

2013 - დღემდე - საქართველოს ფაზისის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი.

2012 - დღემდე - სტუ- სამეცნიერო-პრაქტიკული ჟურნალის `ბისნეს-ინჟინერინგის~ რედკოლეგიის წევრი.

2013 - დღემდე - ეკონომიკური და სოციალური ანალიტიკური ჟურნალის `The Caucasus~, რედკოლეგიის წევრი.

2014 - დღემდე - საქართვერლოს ბიზნესის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალის `მოამბის~ რედკოლეგიის წევრი.

2016 - დღემდე - ევროპული უნივერსიტეტის სამეცნიერო ჟურნალის `გლობალიზაცია და ბიზნესის~ რედკოლეგიის წევრი.

სამეცნიერო შრომები:

1993 `როგორ გავხდეთ ბიზნესმენი~, `მაცნე~, 176გვ., თბ.;

2006 `გამოჩენილ ბიზნესმენთა სამეწარმეო ცხოვრებიდან~, `ლოი~, 296 გვ., თბ.

2010`გამოჩენილ ბიზნესმენთა სამეწარმეო ცხოვრებიდან~, `ლოი~, 296 გვ., თბ., მეორე გამოცემა.

2012 -  `ბისნესკომუნიკაციები~, `ლოი~, 328 გვ., თბ.

2012 `კომუნიკაციები საერთაშორისო ბიზნესში~ (ლექციების კურსი`ლოი~, 328 გვ. თბ.

2013 `ბიზნესგარემოს გაუმჯობესების პერსპექტივები საქართველოში~, `ლოი~, 72 გვ., თბ.

1990-2016 - 50-ზე მეტი სამეცნიერო და პუბლიცისტური სტატიების ავტორი.

ასევე, არის რამდენიმე წიგნის რედაქტორი, რედკოლეგიის წევრი, რეცენზენტი.

უნარ-ჩვევები:        

Windows; Word; Exes; Internet; PageMaker 7; InDesign; Corel; Photoshop.

ავტომანქანის მართვის საერთაშორისო მოწმობა

ენები:               ქართული, რუსული, ინგლისური.

განახლებულია, 2016 წლის 11 დეკემბერი.

გოჩა თუთბერიძე

 


გვარი

თუთბერიძე

სახელი

გოჩა

დაბადების ადგილი და თარიღი

1961 წლის 3 დეკემბერი, ხობი

ეროვნება

ქართველი

ოჯახური მდგომარეობა

დაოჯახებული

მიმდინარე მისამართი

23, შენგელაიას  ქ. თბილისი, საქართველო

ტელ:

61 09 84; 8 99 10-00-36 (მობილური) gocha_tutberidze@yahoo.com

Gocha.tutberidze@tsu.ge

 

სამუშაო ადგილი:

 

მისო  „ქართული კრედიტი“ 


განათლება:

 

აკადემიური ხარისხი

ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი;   დიპლომი Kg №027875

20.07.2009-20.09.2009

ბრემენის უნივერსიტეტი - გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა
DAAD-ის სტიპენდია

1994-1995

დოიჩე ბანკი  - გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა
კარლ დუისბერგის სახელობის სტიპენდია 

1991 - 1992

მაინცის გუტენბერგის სახელობის უნივერსიტეტი - გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა
DAAD-ის სტიპენდია

1985-1988

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტი

ასპირანტურა

1980-1985

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

 

  პროფესიული გამოცდილება:

  

2009

 მისო ქართული კრედტი
აღმასრულებელი დირექტორი

2007-2009

 

თსუ ასო ირებული პროფესორი ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის დეკანის მ.შ. მოადგილე
 

 

2005-2007

 
ბიზნესის მართვის ბიურო
დირექტორი

2002 - 2005

სს კომერციული ბანკი ქართული ბანკი
დირექტორი

2001 - 2002

სს კომერციული ბანკიკავკასიონი
გენერალური დირექტორი

2000 - 2001

საქართველოს ეროვნული ბანკი
საბანკო ზედამხედველობისა და რეგულირების სამმართველოს უფროსის მოადგილე
1999 – 2000
საქართველოს ეროვნული ბანკი
დოკუმენტური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსი
1995 – 1999
საქართველოს ეროვნული ბანკი
საერთო ზედამხედველობის განყოფილების უფროსი

1993 - 1994

საქართველოს ეროვნული ბანკი
სვალუტო რეგულირების განყოფილების უფროსი

1990 - 1993

საქართველოს პარლამენტთან არსებული ჟურნალ „ეკონომიკა“
საერთო განყოფილების რედაქტორი

1988-1993

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტი

მეცნიერ-თანამშრომელი

 აკადემიური გამოცდილება:

 

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
ლექციების კურსი საბანკო მენეჯმენტი, ინვესტიციების ორგანიზაცია და დაფინანსება, ფინანსური სისტემა და საბანკო ანგარიშგება, კორპორაციის ფინანსები
თბილისის ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტი
ლექციების კურსი საბანკო მენეჯმენტი 

თბილისის პაატა გუგუშვილის სახელობის უნივერსიტეტი

ლექციების კურსი საბანკო მენეჯმენტი

 

გამოქვეყნებული შრომები:

 

`О некоторых условиях реализации полного хозяйственного расчета~ saqarTvelos ssr mecnierebaTa akademiis ekonomikis institutis Sromebi, Tbilisi, 1989 

 `koncernis ekonomikur-iuridiuli Sinaarsis Sesaxeb~ Jurnali `ekonomika~ 1992 #12;

`komerciuli bankebis kapitalis sakmarisobis sakiTxisaTvis~ saqarTvelos erovnuli bankis samecniero-analitikuri Jurnali `banki~ 2000, #1;

`msoflio ekonomika me-20 saukunis dasasruls~ Jurnali `m/m ekonomika.,  2000, #4;

`Как избежать конфликта интересов собственников и менеджеров банков~ – Аналитический Банковский Журнал 2001,  № 12 (79), декабрь, Москва;

`saqarTveloSi siRaribis daZlevis da ekonomikuri zrdis erovnuli programis Sesaxeb~, Jurnali m/m ekonomika 1999, #9 (58),

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2006 wlis meore kvartali, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., oqtomberi 2006. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2006 wlis mesame kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., dekemberi 2006. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2006 wlis meoTxe kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., marti 2007. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2007 wlis pirveli kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., ivnisi 2007. ww.geplac.org

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2007 wlis meore kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., oqtomberi 2007. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2007 wlis mesame kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., dekemberi 2007. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2007 wlis meoTxe kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., Tebervali 2007. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2008 wlis pirveli da meore kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema.  oqtomberi 2008.  ww.geplac.org

 

saqarTvelos fulad-sakredito da sabanko seqtoris ganviTarebis makromaCveneblebis da inflaciis analizi 2008 wlis pirvel naxevarSi. saerTaSoriso samecniero konferencia: globalizacia da saqarTvelos ekonomikis mdgradi ganviTarebis perspeqtivebi. Tbilisi, 2008 wlis 22-24 oqtomberi.

 

r. kakulia, l. baxtaZe, g. TuTberiZe., korporaciis finansebi (saxelmZRvanelo) Tbilisi 2008.

 

  დამატებითი განათლება (Participation in Training and Workshops):

  

16.07.-10.08.2007

USAID-Strategic Technikal Assistance for Results with Training
 Strategic Planning and Organizational Management Training

12.03.-16.03. 2001

The National Bank of Georgia - USAID Bank Supervision and Enforcement Program, Booz-Allez&Hamilton Project
Risk Management 

02.10-06.10. 2000

The National Bank of Georgia - USAID Bank Supervision and Enforcement Program, Booz-Allez&Hamilton Project
Financial and Credit Analysis

17.06. 2000

USAID Banking Supervision Program
International Accounting Standards

29.04-03.05.1996

Bank of England, Centre for Central Banking Studies

Banking Supervision

December, 8, 1995

De Nederlandsche Bank

Banking Supervision

06.06–01.07.1994

Deutsche Bank

International Trade in Banking Sector

01.11.1993-12.11.1993

Carl Duisberg Gesellschaft e.V.

Social Market Economics

 

საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის, სამეცნიერო საბჭოს, სარედაქციო კოლეგიის წევრობა:

  1. 2000-2002 საქართველოს ეროვნული ბანკის სამეცნიერო-ანალიტიკური ჟურნალ „ბანკის“ რედკოლეგიის წევრი (http://www.nbg.gov.ge/Journal/b1/doc/b1_5.htm)
  2. ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის საერთაშორისო რეფერირებადი და რეცენზირებადი სამეცნიერო–პრაქტიკული ჟურნალის „ეკონომიკა და ბიზნესის“ რედკოლეგიის წევრი
  3. საერთაშორისო რეფერირებადი და რეცენზირებადი სამეცნიერო-პრაქტიკული ჟურნალის „ახალი ეკონომისტი“ რედკოლეგიის წევრი (www.economisti.ge )

 

ენები:

 

ქართული

მშობლიური

რუსული

თავისუფლად

გერმანული

თავისუფლად

ინგლისური

არად

 

 

ინფორმაციის სისწორეზე პასუხისმგებელი ვარ:

 

/გ. თუთბერიძე/                                                          24.11. 2009 წელი

ნიკო ჩიხლაძე




სახელი, გვარი:          ნიკოლოზ ჩიხლაძე                            

დაბადების თარიღი:      29/06/1971

დაბადების ადგილი:     საქართველო, .ქუთაისი

2. მისამართი:                   ქუთაისი, ფოთის .#7

3. ტელ:                (0431) 24 71 74, 595 30 45 30 (ფიჭური)

                                       557  54 54 45 (ფიჭური)

4. ელ.ფოსტა:              chixi@mail.ru

5. განათლება და სამეცნიერო ხარისხები: ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი (1997); ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2003); თეოლოგიის დოქტორი (2011).

5.1. სამეცნიერო წოდებები: აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი (2006-2010); თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის წვეული პროფესორი (2010-2012); ქუთაისის უნივერსიტეტის პროფესორი (2006-დღემდე); აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი (2004-2010;  2014-დღემდე);

 

6. უნარ-ჩვევები:

  ენები:              ქართული              მშობლიური

                           რუსული                კარგად

                           ინგლისური          საშუალოდ

 

7. კომპიუტერული პროგრამები:     Word, Exell, MS-dos Officce

8. სამსახურებრივი გამოცდილება:

1993-1996      გაზეთბიზნეს-კურიერისდაქუთაისისეკონომიკური მიმომხილველი            

1994-1998     მართვის, ბიზნესის და სამართლის აკადემიური ცენტრის ქუთაისის                            

                       ფილიალის, ასისტენტი, მასწავლებელი, დოცენტი, კათედრის გამგე

1997-1998    იმერეთში საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო

           რწმუნებულის მრჩეველი

1998-2000   საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს იმერეთის მხარის 

            ეკონომიკის დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილე

2002-2005     ქუთაისის საინჟინრო ინსტიტუტის პრორექტორი

1998-2003     თბილისის ბიზნესის სახელმწიფო ინსტიტუტის ქუთაისის

                      ფილიალი, დოცენტი, კათედრის გამგე

1999-2004     ეკონომიკის სამინისტროს ეკონომიკური და სოციალური პრობლემების

                       / ინსტიტუტის ქუთაისის რეგიონული ცენტრის მეცნიერთანამშრომელი

2004-2006    ქუთაისის . მუსხელიშვილის სახელობის სახელმწიფო ტექნიკური 

                     უნივერსიტეტის მენეჯმენტის კათედრის პროფესორი

2004-2006      ქუთაისის აკ. წერეთლს სახელობის სახელმწიფო 

                     უნივერსიტეტის ეკონომიკური თეორიის კათედრის პროფესორი

2006-2010    აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი

2000-2010   იმერეთში საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო რწმუნებულის-  

                    გუბერნატორის ადმინისტრაციის რეგიონული განვითარების

                    სამსახურის უფროსი

2010-2013     . ქუთაისის მერის მრჩეველი ეკონომიკურ საკითხებში

2014-დღემდე ქ.ქუთაისის საკრებულოს საფინანსო-საბიუჯეტო კომისიის მთ. სპეციალისტი

2011-დღემდე    აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიზნესის, სამართლის

                         და სოციალურ მეცნიერებათა ფაკულეტეტის სადისერტაციო

                          საბჭოს თავმჯდოამრე

2006-დღემდე    ქუთაისის უნივერსიტეტის პროფესორი

20014-დღემდე  აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი

 

9. სამეცნიერო ხელმძღვანელობა/რეცენზენტობა:   

       

         7 დაცული სადოქტორო დისერტაციის ხელმძღვანელი;

 

10. სამეცნიერო ინტერესების სფერო:

       მაკროეკონომიკა, რეგიონული ეკონომიკა, მართლმადიდებლობის

       ეკონომიკური პრობლემები

  

11. პროგრამებსა და პროექტებში მონაწილეობა:

 

11.1. იმერეთში განხორციელებული TACIS-ის საერთაშორისო პროექტისსაქართველოში ადგილობრივი და რეგიონული მმართველობის განვითარება” (“Development of Local and Regional Government in Georgia”, SCR-E/111012/C/SV) გრძელვადიანი ექსპერტი საფინანსო-ეკონომიკურ საკითხებში (2001-2002 წლები).

 

11.2. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის განვითარების პროგრამის (UNDP) “იმერეთში დემოკრატიული მმართველობის განვითარების ხელშეწყობა(“Support to Democratic Governance in Imereti Region of Georgia”-GEO/02/007) სასწავლო-საკონსულტაციო ცენტრის გრძელვადიანი ექსპერტი.

 

11.3. იმერეთის სამხარეო ადმინისტრაციის ადგილობრივი პროექტის ეკონომიკური ექსპერტიიმერეთის რეგიონის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1998-2000 წლების პროგრამისშემუშავებაში

 

11.4. იმერეთის სამხარეო ადმინისტრაციის ადგილობრივი პროექტის ეკონომიკური ექსპერტიიმერეთის რეგიონის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 2003-2005 წლების პროგრამისშემუშავებაში.

 

11.5. ქუთაისის მერიის ადგილობრივი პროექტის ეკონომიკური ექსპერტი.ქუთაისის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 2005-2007 წლების პროგრამისშემუშავებაში.

 

11.6. საერთაშორისო ორგანიზაციაNational Endowment for Democrasy” (NED)-ის ფინანსური მხარდაჭერის შედეგად ასოციაციაღია საზოგადოება_ქუთაისის” (www.osgf.ge/transparentbudget) მიერ განხორციელებული პროექტისკონტროლი ადგილობრივ ბიუჯეტებზეექსპერტი (01/10/2004-30/09/2005).

 

11.7. საერთაშორისო ორგანიზაციაNational Endowment for Democrasy” (NED)-ის ფინანსური მხარდაჭერის შედეგად ასოციაციაღია საზოგადოება_ქუთაისის” (www.osgf.ge/transparentbudget) მიერ განხორციელებული პროექტისმოსახლეობის კონტროლი ადგილობრივ ბიუჯეტებზეექსპერტი (01/09/2002-01/08/2003).

 

11.8. საერთაშორისო ორგანიზაციაNational Endowment for Democrasy” (NED)-ის ფინანსური მხარდაჭერის შედეგად ასოციაციაღია საზოგადოება_ქუთაისის” (www.osgf.ge/transparentbudget) მიერ განხორციელებული პროექტისმოსახლეობის კონტროლი ადგილობრივ ბიუჯეტებზეექსპერტი (01/04/2006-30/03/2007).

 

11.9. “საქართველოსთან ურთიერთობის განვითარების პლათფორმა” – ქართულ-იტალიური პროექტი. ექსპერტი (2010-2011);

 

11.10. “იმერეთის განვითარების სტრატეგიის (2013-2017)” შემმუშავებელი ჯგუფის ხელმძღვანელი (სტრატეგია დამტკიცებულია საქართველოს მთავრობის 2012 წლის 5 სექტემბრის №1689 განკარგულებით)

 

11.11. “ქუთაისის განვითარების სტრატეგიის (2013-2017)” შემმუშავებელი ჯგუფის წამყვანი ექსპერტი

 

11.12. სასწავლო პროგრამადეცენტრალიზაცია და სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პრობლემები”, პოლონეთი, ვარშავა, 2006 წლის 15-22 ოქტომბერი.

 

12. აკადემიების, სადისერტაციო საბჭოების, რედკოლეგიების წევრობა:

 

·         საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2011 წლიდან); 

·         საქართველოს ეკონომიკურ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი (2013 წლიდან);    

·         ღვთისმეტყველების საერთაშორისო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2012 წლიდან)

·         საქართველოს მეცნიერთა საბჭოს წევრი;

 

·         სამეცნიერო-პრაქტიკული ჟურნალის ეკონომიკური პროფილის

                          პასუხისმგებელი რედაქტორი;

·         სამეცნიერო-პრაქტიკული ჟურნალების:ეკონომიკა”,  სოციალური ეკონომიკა”, ”მენეჯმენტი და ბიზნესი”, ”ხანძთ”, „ბიზნესი და კანონმდებლობა”, „ახალი ეკონომისტი”, „საქართველოს ბიზნესის მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე“, ინოვაციური  ეკონომიკა და მართვა“, „გლობალიზაცია და ბიზნესი“, GEORGIAN SCIENTIFIC NEWS”, ВИСНiК ДИТБ (უკრაინა), АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЭКОНОМИКИ, СОЦИОЛОГИИ И ПРАВА” (რუსეთის ფედერაცია), JOURNAL OF TOURISM AND HOSPITALITY MANAGEMENT (USA), “OVIDIUS UNIVERSITY ANNALS. ECONOMIC SCIENCES SERIES” (ROMANIA) სარედაქციო კოლეგიის წევრი;

  

13. სამეცნიერო გრანტებში მონაწილეობა:

    

      საქართველოს პრეზიდენტის სტიპენდიატი _ ახალგაზრდა მეცნიერთა  

          მეორე ხარისხის საპრეზიდენტო სტიპენდია (2000-2003);

 

     / ფონდიღია საზოგადოება საქართველოსკანონის უზენაესობისა და საჯარო ადმინისტრირების პროგრამის მიერ გამოცხადებული საპრიზო კონკურსისგამჭვირვალე ბიუჯეტიგრანტის მფლობელი საუკეთესო საგაზეთო სტატიისათვის.

სტატიის სათაური: თვითმმართველი ბიუჯეტის გამჭვირვალობა: მითი თუ რეალობა?” (გაზ. “იმერეთის მოამბე”, #7-8, 2008 .)

 

       / 2008 წელს აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შიგასაუნივერსიტეტო საგრანტო კონკურსში გამარჯვებული. პროექტის სახელწოდება საქართველოში სახელმწიფო და რეგიონული ინვესტიციური რისკის გაანგარიშების მეთოდის და მეთოდოლოგიის შემუშავება”.  ATSU/ 09213

 

     დ/ 2010 წელი. პროექტის TEMPUS “Prompting Internalization and Comparability Assurance in Higher Education” (EACEA) ექსპერტი.

 

     ე/ 2008-2010  UM _ JEP – 27200-2006 (GE) Application of Tuning Approaches in Georgia Higher Education System (Tuning Georgia); Eligibility period 1/9/2008- 31/8/2010. ეკონომიკური მიმართულების ექსპერტი

 

     ვ) Erasmus+ კვლევითი პროექტის Curriculum Reform for Promoting Civic Education and Democratic Principles in  Israel and in Georgia (573322-EPP-1-2016-IL-EPPKA2-CBHE-JP)” მკვლევარი

 

      ზ/ 2011 წლის შიდასაუნივერსიტეტო საგრანტო კონკურსის  ახალი სასწავლო დისციპლინისათვის შესავალი ეკონომიკასა და  ბიზნესში“  სასწავლო კურსის მომზადება“ გამარჯვებული - პროექტის ხელმძღვანელი (ქუთაისის უნივერსიტეტი).

 

     თ/ 2013 წლის შიდასაუნივერსიტეტო საგრანტო კონკურსისქ.ქუთაისის ბრენდირების კონცეფციის შემუშავება“ - გამარჯვებული - მთავარი ექსპერტი (ქუთაისის უნივერსიტეტი).

 

     ი/ 2015 წლის შიდასაუნივერსიტეტო საგრანტო კონკურსის „მარკეტინგული კვლევის შედეგები და რეკომენდაციები ტურიზმის სექტორში თვითმმართველი ქ. ქუთაისისთვის" გამარჯვებული - მთავარი ექსპერტი (ქუთაისის უნივერსიტეტი).

 

 

14. სამეცნიერო შრომები, მონოგრაფიები და სახელმძღვანელოები:

 

სულ  98 სამეცნიერო შრომის ავტორი. აქედან 14 წიგნის სახით არის გამოცემული.

      მათ შორის:

 

გამოცემული მონოგრაფიები, სახელმძღვანელოები (1999-2017):

 

1.  გადასახადები, გამოცდილება, პრობლემები.– ქუთაისი, “სარკმელი საქართველოსი”, 1999. (19 ნ. თ.)

2. ბიუჯეტების ჰარმონიზაციის პრობლემები სახელმწიფოს რეგიონულ პოლიტიკაში. ქუთაისი, “ქუთაისინფორმი”, 2001, (7 ნ.თ., თანაავტორობით, ავტორის წვლილი 4,5 ნ.თ.)

3.  РЕГИОНАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЭКОНОМИЧЕСКИХ И ФИНАНСОВЫХ ОТНОШЕНИИ (на примере имеретинского региона).Кутаиси, Саркмели Сакартвелоси, 2003.   (19 п.л.)

4. საზღვარგარეთის ქვეყნების საგადასახადო სისტემები. ქუთაისი, ქუთაისის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტი, 2004.    (8,5 ნ.თ.)

5. ჩრდილოვანი ეკონომიკარეგიონული ასპექტები. ქუთაისი, ქუთაისის აკ. წერეთლის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 2005.    (14 ნ.თ.)

6. ეკონომიკა. სავარჯიშოებისა და ტესტების კრებული. ქუთაისის სამართლისა და ეკონომიკის უნივერსიტეტი. „ქუთაისინფორმი“, 2006. (15 ნ.თ.)